W konferencji Polityka demograficzna, która odbyła się 19 marca w Sejmie, wzięło udział grono ekspertów, którzy od lat są zaangażowani w tematykę demografii i poszukiwanie środków zaradczych w związku z problemem zastępowalności pokoleń.

Panel I: Kultura, wartości i społeczne fundamenty rodziny

Radosław Waszkiewicz – prezes Związku Dużych Rodzin Trzy Plus
Temat: Duże rodziny w perspektywie wyzwań demograficznych Polski

Najważniejsze kwestie z wystąpienia: Związek Dużych Rodzin 3+ nie ma na celu podanie recepty. Jesteśmy związkiem zawodowym dużych rodzin. Usuwać przejawy dyskryminacji, wyciągać problemy z cienia,. System podatkowy zaprojektowany na model 2+2. dużo czasu zajęło Wiele lat zajęło żeby rodziny wielodzietne odzyskały właściwe miejsce ale jest wiele do zrobienia. Nie ma jednej recepty. Jesteśmy pewni że bez dużych rodzin nie da się rozwiązać problemu demografii.

We wszystkich rozwiązaniach są punktem kluczowym.

Teza pierwsza – priorytetowy znaczenie w kryzysie demograficznym, co któraś rodzina musi mieć powyżej 3 dzieci żeby zrównoważyć te rodziny które mają jedno lub zero

W tej chwili 830 ty. rodzin 3+ około 11% wszystkich rodzin, ale 30% wszystkich dzieci. Udział rodzin wielodzietnych powinien być odbudowany.

Co najmniej 35% uwagi i środków na ten segment dużych rodzin.
Wielodzietność ma wiele specyficznych uwarunkowań, dużo mam decyduje się na pracę w domu nie zawodową, ważne żeby to było dowartościowywane.

Zdrowie psychiczne – coś się dzieje w naszym społeczeństwie z dobrostanem psych młodego pokolenia. Kult niezależności jest przeciwstawny idei więzi małżeńskiej. Powoduje samotność.
Rodzina jest infrastrukturą emocjonalną społeczeństwa. Bez niej społeczeństwo przestaje działać, zmiany kulturowe – potrzebna jest radykalna zmiana w sposobie prezentowania rodziny i macierzyństwa z akcentem na macierzyństwo – w kulturze i działaniu administracji tam gdzie rodziny mają styczność. Zaprzestanie epatowania kryminalnymi sytuacjami w kontekście rodziny.

Przykład: aktorka na gali Oskarów – powiedziała do męża że jest najwspanialszy na świecie i chciałaby z nim 20 tyś dzieci.
Sprawy dużych rodzin powinny być niekontrowersyjne politycznie, mamy nadzieję że tak będzie, przyjęto już uchwałę o karcie dużej rodziny – dobry program.

Anna Bosak – Fundacja Priorytety
Temat: Jak budować pozytywny wizerunek macierzyństwa. Wnioski z badań

Najważniejsze kwestie z wystąpienia: Anna Bosak wygłosiła referat pod tytułem „Jak budować pozytywny wizerunek macierzyństwa. Wnioski z badań”. Powołała się na swoje wieloletnie doświadczenie pracy na tym odcinku, w tym dwie ogólnopolskie kampanie mające na celu poprawienie wizerunku matek i macierzyństwa.

Anna Bosak zwróciła uwagę na odmienne postrzeganie społeczne haseł „kobieta sukcesu” oraz „mama”. Kobiety sukcesy postrzegane są jako szczęśliwe, atrakcyjne i zadbane, mamy jako ciepłe, ale zmęczone, zaniedbane i mało atrakcyjne.

Bosak powołała się na sondaże, według których wynika, że praca zawodowa i kariera są postrzegane powszechnie jako główne źródła szczęścia kobiety. Jednak prowadzone przez 80 lat badania nad szczęściem wskazują, że wynika ono z bliskich relacji międzyludzkich i poczucia sensu, które tworzą się w rodzinie między mężem a żoną oraz matką i dziećmi.

Anna Bosak podsumowała, że to właśnie matki i macierzyństwo powinny być wspierane. Przedstawicielka fundacji Priorytety wyjaśniła, że gorsze postrzeganie społeczne matek wynika między innymi z braku zdolności tych kobiet do właściwej komunikacji. Zaznaczyła również, że zaniżony społecznie wizerunek matek wynika także ze zmęczenia i braku czasu oraz zaprzestania dbania o wygląd.

Anna Bosak wskazała na badania, według których 75% respondentów uważa, że prace domowy powinny być bardziej doceniane. Konkludowała, że aby budować pozytywny wizerunek macierzyństwa należy po pierwsze pracować nad używanym językiem, po drugim organizować wsparcie i szkoleń dla kobiet z organizacji, zarządzania czasem i dbania o własne potrzeby oraz uznanie wartości macierzyństwa.

„Macierzyństwo to jest piękna i wartościowa droga. Ona nie potrzebuje upiększania, ona potrzebuje tylko uznania” – zakończyła swoje wystąpienie Anna Bosak, matka czwórki dzieci.

Marcin Mądry – Instytut Profilaktyki Zintegrowanej
Temat: Jak skutecznie budować wśród młodzieży marzenia o założeniu dużej rodziny

Najważniejsze kwestie z wystąpienia: 25 lat profilaktyki pracy z rodzicami i dziećmi. Jako Instytut podejmujemy problematykę zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży .

Kiedy szukamy obrazu całości widzimy jak połączone są problemy dotyczące młodzieży i chce powiązania. Zapobieganie problemem demografii na początku wtedy gdy kształtują się marzenia o dzietności. Kwestia zapewnienia mieszkań itd. to jest za późno. Warto wiedzieć dlaczego młodzi nie chcą mieć dzieci
Niechęć młodzieży do posiadania dzieci 2 pytania:
– jaki odsetek chce mieć dzieci
– ile chcą mieć dzieci
– 13% zdecydowanie nie
Ci co chcą to maksymalnie dwoje dzieci.

Dzietność w marzeniach spada. Po pandemii znaczny spadek im starszy nastolatek tym dzietjność marzeniowa niższa, zamiast dojrzewać do pragnień to zanika.

Bez pracy wychowawczej nic nie da się zrobić. Wczesna profilaktyka demograficzna, trzeba bazować na wartościach młodych ludzi.
Doświadczenie osobistego kontakty z małż które miłość może być przykładem wzmaga chęć dzietności, brak takiego doświadczenia osłabia. Tylko około połowa miała kontakt z takim małżeństwem. Religia – tam gdzie nie jest ważna dzietność marzeniowa o połowę niższa.

Więź miłości- brak wiary w prawdziwą miłość. Mały procent wierzy w miłość przez całe życie, tam gdzie jest ta wiara tam jest chęć dzietności.
Szczęśliwe życie rodzinne zwiększa myślenie o dzietności.

Katarzyna Szałajko – autorka i dziennikarka
Temat: Język, który buduje rodzinę. O roli narracji społecznej w kształtowaniu otwartości na dzieci

Najważniejsze kwestie z wystąpienia: Katarzyna Szałajko, autorka i dziennikarka, przedstawiła temat „Język, który buduje rodzinę: o roli narracji społecznej w kształtowaniu otwartości na dzieci”. Zwróciła uwagę, że przy rozmowie o demografii najczęściej używa się słów „kryzys”, „demokalipsa”, „rodzicielstwo – projekt wysokiego ryzyka”. Podkreśliła, że „demografia zaczyna się od słów. Od słów, którymi opisujemy rodzinę, dzieci, rodzicielstwo, przyszłość”.

Szałajko zaznaczyła, że zanim ktoś podejmie decyzję o rodzicielstwie, musi usłyszeć najpierw jakąś opowieść – czy świat jest miejscem przyjaznym życiu, czy rodzinę „warto założyć”, czy też „trzeba ją udźwignąć” i czy w ogóle „trzeba”. Zaznaczyła, że o rodzicielstwie można mówić pięknie, prawdziwie i z wdzięcznością, podając przykład viralowego wystąpienia Jessie Buckley, która otrzymanego Oscara dedykowała „sercu matki w chaosie” i apelowała o łączenie kariery z życiem rodzinnym. „W debacie publicznej rządzi język kryzysu” – podkreśliła, wskazując na budzące lęki nagłówki tworzone przez media szukające większej klikalności.

Ekspert mówiła także o zmianie wyobraźni społecznej, jaka miała miejsce w ostatnich latach – duża rodzina uważana jest za zjawisko ekstremalne, trudne, nieszablonowe. Wskazała na konieczność zmiany języka, jakim opisywane jest obecnie rodzicielstwo i rodzina. Podkreślała, że język ten musi być pozytywny, kształtujący dobry i pożądany obraz, w przeciwieństwie do obecnie obserwowanego trendu określania ich jako rzeczy bardzo wymagające, trudne, odbierające wolność.

Wskazywała też na konieczność przypatrywania się sygnałom, jakie otrzymują w społeczeństwie matki i rodziny. Zwróciła uwagę na niepotrzebne używanie słów prześmiewczych, jak „madka”, „bombelki”.

Zareklamowała także książkę „Bezpotomni. Dlaczego nie chcemy mieć dzieci?”, której jest współautorką wspólnie z Agnieszką Stefaniuk i Marią Mościcką. Katarzyna Szałajko zaznaczyła też, że jest matką sześciorga dzieci.

Marek Grabowski – Fundacja Mamy i Taty
Dlaczego Izrael ma tak wysoki współczynnik dzietności

Najważniejsze kwestie z wystąpienia: Izrael przykład sukcesu demografii. Jedyny kraj w OECD z zastępowalnością pokoleń. Mimo trwającego od początku zagrożenia wojną dzietność 3,3 stabilna od lat ale po atakach lekko wzrasta. Różne społeczności różna dzietność, Żydzi najwyższa chrześcijanie najniższa, spadek wśród muzułmanów. Wśród ortodoksów 6.

4 filary społeczeństwa:
– Religia
– Tradycja
– Pisma ( Tora Talmud)
– Rodzina
Wszystko wpisane w konstytucję.

5 czynników dzietności:
– Normy kulturowo religijne – wczesne małżeństwa. Ludzie poznają się w wojsku co daje małżeństwa i sieci społeczne. System powiązań społecznych klanowych
– Napływ imigrantów (diaspory żydowskiej)
– Struktura wieku – dużo młodych
– Polityka rodzinna – powszechne przedszkola, ulgi podatkowe,

Wnioski
– Po pierwsze kultura – zwalczanie propagandy antynatalistycznej, straszenie ciążą, przedstawiania dzietności jako choroby.
– Misja dla kościoła – kościół zmienił myślenie o aborcji, a teraz powinien walczyć o małżeństwo.
– Systemowe wsparcie rodzin – progresywne programy wsparcia, programy edukacyjne,
– Zrównoważone wykorzystanie technologii
– Obowiązkowa służba wojskowa łączy ludzi.
– Wzmocnienie poczucia bezpieczeństwa ekonomicznego. Także w wymiarze informacyjnym, rezygnacja z narzekania i straszenia kryzysem.

Anna Przerwa – członek zarządu Związku Dużych Rodzin Trzy Plus
Temat: Współczesne społeczne oczekiwania wobec kobiet w kontekście podejmowania decyzji o macierzyństwie

Najważniejsze kwestie z wystąpienia: Wystąpienie pod tytułem „Współczesne społeczne oczekiwania wobec kobiet w kontekście podejmowania decyzji o macierzyństwie”.

Prelegentka podzieliła się swoim świadectwem i wdzięcznością, że może być matką siedmiu córek. Zwróciła uwagę, że spotykani przez nią ludzie często wyrażają zdziwienie taką liczbą – jako szczególnie niespotykaną.

Anna Przerwa powiedziała, że jesteśmy jako społeczeństwo w miejscu, w którym stawiane są kobietom sprzeczne oczekiwania, np. żeby mieć dzieci, ale nie „za dużo” albo z jednej strony kobieta ma być idealną matką zaspokajającą wszystkie potrzeby dziecka, z drugiej zaś oczekuje się, że kobieta będzie pracować i sama zarobi na swoją emeryturę.

Anna Przerwa zwróciła uwagę na problem emerytury dla kobiet mających wiele dzieci.
Urlopy macierzyńskie ograniczają czas pracy, utrudniają rozwój zawodowy i obniżają późniejszą emeryturę. Prelegentka przedstawiała postulat Związku Dużych Rodzin 3+ o wprowadzeniu dodatkowej emerytury rodzicielskiej powiązanej z liczbą posiadanych dzieci. Oceniła ponadto program „Aktywny rodzic” jako niesprawiedliwy, który ogranicza wolny wybór rodziców do pozostawania ze swoimi dziećmi.

Krzysztof Góra – Nowa Nadzieja, Chrześcijańska Wspólnota Mieszkaniowa “Rynkowa”.
Temat: Osiedle z dzietnością 3,5 – historia sukcesu

Najważniejsze kwestie z wystąpienia:
Osiedle z dzietnością 3,5:
– 8 lokali mieszkalnych
– 28 dzieci
Osiedle klasy średniej

Pomysł wybudowania osiedla ze względu na zbyt wysokie ceny mieszkań w warszawie. Osiedle zbudowanie przez ekipę znajomych ze studenckiego stowarzyszenia chrześcijańskiego.

Sami budowali więc około 30% taniej, projekt dostosowany do potrzeb.
Wspólnota sąsiedzka, wszyscy się znają i pomagają wzajemnie od pożyczania cukru po poważniejsze sprawy. Wzajemne wsparcie w logistyce dziecięcej, wzajemna opieka na d dziećmi. Wartości religijne są ważne. Presja społeczna na wysoką dzietność.
Preferencja dla domów wolnostojących bo tam lepiej wychowuje się dzieci. Walka z STC.
Propozycja dopłaty do samochodów wielomiejscowych dla dużych rodzin.

Agata Lupoměská – Central European Perspective Foundation
Temat: Jak mówimy, tak myślimy. Mała zmiana, duże znaczenie

Najważniejsze kwestie z wystąpienia: Agata Lupoměská miała wystąpienie pod tytułem „Jak mówimy, tak myślimy. Mała zmiana, duże znaczenie”.

Odniosła się do wypowiedzi poprzedników, w tym wicemarszałka Krzysztofa Bosaka, o znaczeniu, jakie wywiera na życie język. Zwróciła uwagę na słowo „urlop”, które nie powinno być używane wobec urlopu macierzyńskiego. Zaznaczyła, że kobiety obawiają się, że rodzicielstwo doprowadzi do utraty pozycji zawodowej, wypadnięcia z obiegu, obniżenia zdolności finansowych. Wskazała na badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego, które ujawniają negatywne doświadczenia kobiet, które wracają do pracy po urlopie – są one źle traktowane przez pracodawców i współpracowników, którzy wskazują na ich rzekomą niższą efektywność. Lupoměská zaproponowała zmianę nazwy urlopu macierzyńskiego na etat macierzyński, w celu podkreślenia nowej i szczególnej roli kobiety.

Macierzyństwo nie oznaczałoby odejścia z rynku pracy, a etat macierzyński pomagałby wzmacniać stabilność zatrudnienia i ciągłość kariery zawodowej. Proponowała płynne przejście z etatu na etat macierzyński, potem etat macierzyński, wreszcie na powrót do pracy.

Lupoměská zaznaczyła, że wprowadzenie etatu macierzyńskiego zmieniłoby także nastawienie pracodawców, wskazując że pracownica pozostaje członkiem zespołu, a zastępstwo jest tymczasowe. Prelegentka podkreśliła, że zmiana nazwy byłaby jednocześnie zmianą kulturową, która zmieni sposób myślenia o macierzyństwie.

„Mała zmiana, duże znaczenie – tym jest właśnie etat macierzyński” – zakończyła.